Последние публикации

Барпы Алыкулов элдик чыгарманын чолпон жылдызы

Барпы Алыкулов элдик  чыгарманын чолпон жылдызы

«Кыйындыкты тез билген,

Кысталышта с=з билген-

Ак та\дай асыл акындан

Калышпайсы\. Барпы ырчы.

Ар дайым болсун ою\да:

Акындык салты\ о\унда-

Aрыштайсы\, Барпы ырчы.» (Же\ижок)

«М=лм=лъм» аттуу чыгарманы кимдер гана билбейт? Аны канчалаган ырчылар аткарып, айрымдары сахна жылдызына айланганга жетишсе, кээ бири мамлекттик сыйлыктарга так ошол ыр менен арзыганы калк арасында айтылып келет. Учурда да жаш ырчылар эстрадалык жанрга айландырып, эл алдына аткарып чыгып жъръш=т. Аталган ырдын автору Барпы Алыкуловдун к=зъ тиръъ болгондо быйыл 130 жашка толмок экен. Бирок, шум ажал аны 65 жаш курагында арабыздан алып кеткен. Ал арабызда жок болсо да, чыгармалары менен кийинки муундарга унутулбай айтылып келъъд=. Айтылуу А. Токомбаевдин ыр саптарында айтылган «Эл эмгектен эскерсин» деген с=зъ бъгънкъ каарманыбызга дал келчъд=й. Себеби, анын артында калган чыгармалары, эмгектери Барпы Алыкулов деген ысымды бъгънкъ кънд= да эл арасында жашатып жър=т. Биз дагы акындын быйыл 130 жылдыгына карата анын чыгармачылыгына, басып =тк=н жолуна кайрылууну туура к=рдък.

Барпы Жалал-Абад облусуна карашту Сузак районунун Ачы кыштагында 1884- жылы дъйн=г= келген. Атасы Алыкул, анын атасы Шамурза тегинен жарды, кембагалдын тукуму болгондуктан, ар кимге жалчы жъръп =мър =тк=ръшк=н. Барпы да эс тартканы Мадалы, Назарбай деген байлардын малын багып, отунун алып, кълън чыгарып кън кечирген.Кийин Ысакбайда малай болуп жърг=н.Барпы бала кезиндеги башынан кечирген кънд=ръ ж=нънд= "Мен к=рг=н кънд=р"деген ырында минтип эскерет:

Атакем мени съйъп, балам деди,

Ач калдык, сени малай салам деди.

Ошентип Назарбайга болдум малай,

Малайлык туткунда жърдъм далай.

Ушундай оор турмуш кечиргенине карабай Барпы ырчылык =н=рг= эрте аралашканы эл арасында айтылып келет. Он алты жашка чыгып-чыкпай акындык да\кы эл арасында жайылды. Акындын =зънън айтымында атасы Алыкулдан "Залим хандар азабы" деген ырды ъйр=нг=н. Ал ырда Кокон хандарынын катаалдыгы сындалат.Демек, Барпынын акын болушуна атасынын салымы бар болгон десек болот.Барпы отуздан =тк=нг= чейин малайлыкта жъръп, Октябрь т=\к=ръшъ же\генден кийин гана эркин, =з алдынча жашаган. Союз кошчу жана =з ара к=м=кт=шъъ топторунда кызмат =т=п, айыл ке\ешинин орун басары да болуп эмгектенген. +тк=н оор турмуш =з таасирин бергенби,Барпы 36 жаш курагында катуу ооруга чалдыгып эки к=зъ те\ бъд=мъкт=п калат. Ошентип гългънд=й жашында эки к=зъ к=ръъ укугунан ажырап, заматта азиз адамдардын катарына кошулуп калган экен. Даанышман акын к=ръъ укугунан ажыраса да м=гдър=п калбай чыгармачылык менен =мърънън акырына чейин алек болгон. Ошентип 1949- жылы 9- ноябрында Фрунзе шаарында (азыркы Бишкек шаары) дъйн= салган. С==гъ калаанын тъндъгънд=гъ Ала-Арчак=ръст=нън= коюлган.

Барпы акын катары элдик чыгарманын чолпон жылдызы

Барпынын чыгармачылык ишинин башталышы эки кылым тогошкон мезгилге туш келген. Акын Октябрь т=\к=ръшън= чейинки чыгармаларында элдин кара\гылыкка кептелип,оор кънд=рг= туш болгонун, ал эми ъст=мдък кылган тараптын =кълд=ръ =къмд=рън =кт=м жъргъзъп элди эзип жатканын, =зън= окшогон жарды-жалчылардын кънъмдък кунарсыз тирилигин ырдаган.Чыгармачылык жактан такшалуу, ойдун конкреттъълъгън, алдыга, келечекке болгон умтулуу, прогрессивдъъ кадамдар акындын "Тендик бир кън жарк этер"деген ырынаначык байкалып турган. Акын эс тарткандан эле социалдык те\сиздикти баамдап, эзилъъчъ ким экенин ажырата баштаган. Ошондо эле анын ар кандай те\сиздикке, акыйкатсыздыкка, алдамчылыкка каршы сезими ойгонуп калганы чыгармачылык эволюциясынан даана байкалат. Акындын "Алдамчы эшен", "Сукмолдо", "Мадалы ажыга", "Эмчилерге", "Эмне бар бул жерде", "Сопу" деген ырлары дин =кълд=рънън ашкан алдамчылыгын ашкерелейт. Мунусу ъчън Барпы жазага да тартылып жърг=н. Бирок жеринен акыйкат адам ага болмок беле, аларды мыскылдап, тартынбай бетине чындыкты айтып, чыгармачылыгын бул багытта улам къч=тъп отурган. Барпыны "дин бузар", мусулманчылыкка каршы адам деп айтууга болбойт. Ал мусулмачылыкты элден кем эмес туткан. Жогорку ырларында акын айрым молдо, сопу, эшендердин динге жамынып алып жасаган жагымсыз иш-аракеттерин, элди алдап, башын айлантып жатканын ашкерелеген.Барпыны Барпы кылып, бъгънкъ кънд= да атын ташка тамга баскандай эл арасында сактап келе жаткан чыгармалары булар съйъъ тууралуу жазылган ырлары.

Анын махабат темасындагы "Гъл кыздар", "М=лм=лъм", "Мырзайым", "Л=лъкан", "Буракжан", "Гъзал кыз", "Кара к=з", "Ак дилбар", "Тартип", "Дилбарым", "+зг=ч=м", "Алтын", "Ак жылдыз" сыяктуу ырларын билебиз. Барпы чыгармачылык жактан улам такшалып, калыптанып отуруп, кыргыз жергесине жа\ы турмуштун келгенин ыр менен тосуп алган акындардын бири болуп саналат. Те\сиз замандын запкысын к=п тарткан акын ъчън, жалпы эл ъчън бул ълк=н ийгилик жа\ы доордун башталышы эле. Октябрь же\ишин жар салуу менен акын ар кандай формадагы ырларды, таалим-тарбияга санат-насыяттарды жаратып, элди ак жашап, ак эмгек кылууга ънд=п ырдаган. Анын чыгармачылыгынын акыркы мезгилдеринде кандуу согуш чыккан. Ошол мезгилдерде майданга ж=н=п жаткан жоокерлерге дем, шык берип темир жолдун бекетинде патриоттук маанидеги ырларды ырдап турганы замандаштары тарабынан айтылып келет. Же\иштен со\ элдин жа\ытурмушу, жаркын тагдыры, келечек ээлери- жаштардын ъмът-тилегин ырга салган.Ошентип, Барпы акын катары улам торолуп, канат байлап калыптануу менен элдин турмушун, анын эки доор басып =тк=н тарыхый жолун =з чыгармачыгында дамаамат чагылдырып турган. Анын чыгармачылык эволюциясы эл турмушунун =нъгъшъ менен эриш-аркак, бирге каралып келет.

Барпы акын тууралуу айтса с=з арбын. Ал ж=нънд= аны илимий жактан изилдеген окумуштуулар не бир сонун кептерди айтып келишет. ЖАМУнун Кыргыз филологиясы жана Журналистика факультетинин деканы Кубанычбек Калчакеев ал туурасында мындай с=зд=рдъ айтып =ттъ. «Барпынын чыгармачылыгы бардык жогорку окуу жайларда, мектептерде окутулуп келет. Анын чыгармачылыгы тийиштъъ де\гээлде бааланууда. Тъм=нбай Байзаков Барпыны Барпы кылып чыгарган алгачкы акындардан болуп саналат. Анын чыгармаларын жыйнак кылып чыгарып, тарыхта аты калып калуусуна ошол адамдын эмгеги зор. Андан кийин кыргыздын чыгаан уулдарынын бири адабиятчы, сынчы Кадыркул Даутов акындын чыгармаларын илимий жактан тактап, анализдеп баа берди. Ошондой эле жыйырма жылдын ичинде Алыкулов ж=нънд= илимпоздор диссертация жактап жатышат. Ар търдъъ к=з караштар, търдъъ иликт==л=р жъръъд=. Аларга жол ачып берген илимпоз бул Кадыркул Даутов болду. Ошондой эле 2-3 жылдын ичинде акын тууралуу томдук китептер чыгарылууда. Аларда Барпы Алыкулов кыргыз элдик чыгармачылыгындагы жанып турган чолпон жылдыз экендигин далилдеп элге тартууланууда. Барпы ж=нънд= мурда деле айтылып келген, бирок кийинки убактарда =зг=ч= бааланууда. Кыргыз тили бар жерде Барпы акындын чыгармалары =чп=йт. Бирок, мааракелери мамлекттик де\гээлде белгиленбей, ар кандай кырдаалга, шартка байланыштуу жупуну =тк=рълъп келъъд=. Ушул тарабы атайын эске алынса”,- дейт профессор К.Калчакеев.

Кенже ТЫНЫМБЕК кызы

Только зарегистрированные пользователи могут оставлять комментарии. Если у вас есть аккаунт на сайте, пожалуйста, войдите.
Только зарегистрированные пользователи могут отправлять запросы в Комиссию по рассмотрению жалоб на СМИ. Если у вас есть аккаунт, пожалуйста войдите.

Пока ни одного комментария...