Акыркы макалалар

БАЛДАРЫ ЇЧЇН ЖАНЫН КЫЙГАН МУЗ МУРУТ

БАЛДАРЫ ЇЧЇН ЖАНЫН КЫЙГАН МУЗ МУРУТ

Тянь-Шань облусундагы Ак-Талаа районунан Кєгарттын ашуусун карай кеткен жолдун асты жагында Кан-Ашуу деп аталуучу калыў токойлуу жер бар, балдар.

Илбирс, жолборс жайнаган,

Илгертен эч ким барбаган.

Бадалында чубуруп,

Маралдары маараган –

Кан-Ашуу – деген жери бар.

Бирде туруп дїўк эткен,

Бирде туруп кїрс эткен,

Кара кулак шери бар.

Текеси чубап аркайган,

Телкиси семиз чалкайган.

Тїрлїї кийик жайлаган,

Дїрбїтїп мерген айдаган,

Кайкалай тїшїп шаўк этип,

Канаты кєктє жарк этип,

Барчыны шаўшып асманда,

Калтары качып капталда,

Болжосоў башы заўкарда,

Борчук кара таштарга

Кайберен жеткис кыялап –

Каза шумкар уялап,

Каалгып жаткан тєлї бар. –

деп Кан-Ашууну кыргыздын ырчылары азыр ырдап жїрїшєт.

Андагы калыў токойду аралап, алыс кетїїгє болбойт. Аэроплан їстїнєн кайкып учуп єткєн чыгар. Бирок, адам аны аралап эч качан єткєн эмес. Токойдун калыўдыгынан чычкандын мурду жойлобойт. Адам кєрбєгєн тїрдїї айбанды так ошол Кан-Ашуудан кєрєєр элеў.

Тєрт киши нак ошол Кан-Ашуудан ашып, токойго жакындаган кезде аттары да, єздєрї да аябай чарчашкан экен.

— Кана эми, мына бул жалгыз карагайдын тїбїнє тїшїп бир аз тамактаналы; аттарыбыз кєкїрєгїн баскандан кийин чєп чалдырып, тоонун тунук суусунан сугарып алалы, - дептир Бекен мергенчи.

Берки їчєє макул болуп, аттарды бирине-бирин байлаштырып, карагайдын тїбїндєгї кєлєкєгє олтурушат.

Керилген кенен єзєндїн так ортосунда таштан-ташка урунуп, шаркырап агып жаткан чоў суу. Анын эки жаккы жээгинде жєє баскан киши кєрїнїп кала тургандай майда бадал. Анын бет алдындагы чалкар тєштє чоў кара таш бар. Єзєндїн эки жагындагы тєш улам єйдєлєй берип, анын бийик чокусу асманды тиреген бийик тоого айланат. Мына ошол тїнт токой, бийик тоодон кийик тоскон тєрт гана киши; тєртєєнєн башка эч адам, балким жок чыгар.

— Антип-минтип тамак ичип, аттарга чєп чалдырганча кїн бешимден ооп, кечки салкын болот; ошол мезгилде кийик токойдон четки жайыкка чыгып, жайыла баштайт. Анык єнєрїў болсо єргє чап, єзїў билип тандап ат, дептир мергенчи Бекен чоў кесе кымызды жутуп жиберип.

Бир кезде, асманда їч бїркїт єйдє карай келе жатат. Алардын бїркїт экенин мергенчилер билди, бирок, кайсы бїркїт экенин айра тааный албай олтура беришти.

— Оу, Муз-Тєрдїн башындагы кєп-кєк мєўгїгє тууган Муз мурут экен. Булар жєн келе жаткан жок. Алардын да жээр жеми бар, — дептир Бекен.

Їч бїркїт асмандан учуп олтуруп буларга жакын келет. Таасындап карашса: экєє кичине, бирєє їзїктєй чоў. Эки кичине бїркїт биринен сала бири куушуруп кирип, улам жерди карай качырат. Чоў бїркїт алардын жолун тосуп канаты менен каккылап олтуруп, кайрадан асманга чыгарат. Мына ушинтип, чоў бїркїт чоў азапта.

Тигини кєрдїўєрбї? – дептир, кийик уулап биринчи жолу чыккан Жанай аттуу жаш мергенчи.

Суунун экинчи жагындагы жээкте тогуз каман єйдєўкї тїнт токойду карай качып баратыптыр. Алар токойго тезирээк жетип, эптеп кутулуп кетиш їчїн жанын сабайт. Асмандагы эки бїркїт жердеги камандарга кол салыш їчїн улам бири ылдый кирет, бирок, чоў бїркїт аны тосуп калат.

— Чоўу – энеси, берки экєє балапаны. Аўды-дєўдї кєрбєгєн, каман алып кєнбєгєн жаш балапанды азуулу каман жайлап саларын билип, энеси коркуп жатат, деген экен Бекен карыя.

Бир кезде энесинин канаты талып, єзї аябай чарчаган окшойт. Кєккє бийик кєтєрїлїп, анан тик ылдый качырып кирген бир балапандын жолун тосо албай калыптыр. Ал келип, эў алдыда бараткан камандын дєєсїнє урунат. Бирок, ошол замат тїндїк бою єйдє секирип, кайра чалкасынан кетет. Мына ушинтип, бычак тиштїї каман бир гана серпип, жаш бїркїттї жарып салыптыр.

Энеси аябай ачууланып, же кош канаты таптакыр талып, же єзї алсызданып бїткєн бейм, экинчи баласынын жолун тосмок тїгїл аны эркине коюп, чоў кара таштын їстїнє чочоюп олтуруп алат. Жаш бїркїт асманга атып чыгып, анан мурдакыдан да катуураак качырат. Бул да ошол эў алдыўкы каманга барып урунат. Бирок, эки бир туугандын башына тїшкєн тагдыр бирдей болуп, камандын курч тиши муну да курутат.

— Эми энесинин єнєрїн уккула. Мунун кыраан экени сырт кейпинен да кєрїнїп турат. Азыр бул ачуусуна чыдай албай тогуз каманды тїгєл кырып, єлгєн балдарынын єчїн алат, - дептир мергенчилердин бири.

Айтканындай, бїркїт шаўшыган бойдон асманга атып чыкты. Токойдун астыўкы четине учуп жетип, анан артына бурулуп качыра бергенде камандардын айласы кетип, кайра ылдый карай чуркашты.

Бул бїркїт тєрт мергенчини кїбє кылмакчы болгон окшойт. Алардын маўдай жагындагы чоў таштан ылдыйкы жээкте каманга чалдырган балдарынын так їстїнє кууп келип, бир бирден тере баштады. Адегенде эў алдыўкысын, анан арткы камандын курсагын жарып єткєндє ортоўку жетєє турган ордунан былк эте албай, алардын їрєйї учуп, денесин калтырак басты. Бирок, ызалуу бїркїт бирин да аяган жок. Тогузун теў тоголотуп бїткєндєн кийин дагы шаўшып асманды карай атып чыкты. Мына ошентип, кыраан бїркїт каардуу камандан балдарынын єчїн алды.

— Мына, кєрдїўєрбї! Баланын баркы ушунчалык, — деп Бекен мергенчи сєзїн бїтїрдї.

Нуржамал КУРМАНКУЛОВА

Бир гана сайтта катталгандар пикирлерин жаза алат. Эгер катталган болсоңуз, анда аккаунтуңузга кириңиз.
катталгандар гана колдонуучулар "ЖМКларга даттанууларды териштирүү комиссиясына" арыздана алат. Эгер сиздин аккаунтуңуз бар болсо, анда кириңиз.

Азырынча бир да пикир жок...