Latest articles

ЭМНЕ ҮЧҮН КРЕДИТТИК КАРЫЗДАР КАЛКТЫН КИРЕШЕСИНЕН ОН ЭСЕ ТЕЗ ӨСӨТ?

ЭМНЕ ҮЧҮН КРЕДИТТИК КАРЫЗДАР  КАЛКТЫН КИРЕШЕСИНЕН  ОН ЭСЕ ТЕЗ ӨСӨТ?

Себеби үй чарбачылыгы менен ишкананын кирешесибир калыпта өсөт, мисалы, жумушчу ишти канчалык көп аткарса, анын кирешеси да ошончолук жогору же ишкананын жалпы кирешеси товардын сатылышына жараша болот. Ал эми банктар менен микрокредиттик компаниялардын кирешелери математикада экспоненциалдуу өсүш же геометриялык прогресс деп аталган таптакыр башка мыйзамченем менен көбөйүп отурат. Бул экспоненциалдык өсүшкө шахмат талаасындагы буудай даны жөнүндөгү байыркы уламыш айкын мисал болуп берет.

Шахмат тактасындагы буудай даны тууралуу уламыш

Уламыш боюнча шахматтын жаратуучусу өз табылгасын өлкө башчысына көрсөткөндө оюн ага абдан жагып калат да, табылга ээсине сыйлыкты өзүң танда деп укук берет. Акылман макул болуп, падышаданшахмат тактайындагы биринчи чакмак үчүн буудайдын бир тоголок данын,экинчиси үчүн – эки тоголок, үчүнчүсүнө – төрт тоголок данды төлөп беришин өтүнүп, кийинки ар бир чакмак үчүн улам бирден кошуп көбөйтө берет. Математикадан кабары жок өлкө башчы дароо макул болуп, атүгүлушундай мыкты табылганын татыксыз бааланганына кабак чытыйт да, казыначысын чакырып ойлоп табуучуга канча тоголок дан сураса, ошончону эсептеп беришин буйрук кылат. Бирок арадан бир жума өтсө да казыначы канча эгин берерин эсептеп бүтө албайт. Падыша себебин сураса, казыначы эсепти көрсөтүп бүт деңиздер менен океандарды соолутуп ордуна буудай сээп кутулмайынча анын сураганын төлөп берүү мүмкүн эместигин айтат.

Буудай данынын көлөмүн сан менен эсептегенде 18 446 744 073 709 551 615 болот, бул дүйнөлүк 2008-09-агрардык жылдынбуудай түшүмүнө салыштырмалуу 1800 эсе ашып түшөт. Бүткүл дүйнөлүк азык-түлүк уюмунун маалыматында аталган жылы түшүмдүн көлөмү 686 млн. тоннага жеткен, б.а. адамзаттын бүткүл жашоо тарыхында жыйналган түшүмдөн ашып түшкөн. Эгиндин санын салмак бирдиги менен алганда: эгерде бир тоголок дан 0,065 граммга жакын салмакты түзөт деп эсептесек, анда шахмат тактайчасындагы эгиндин көлөмү 1200 миллиард тоннаны же 1,2 триллон тоннаны түзөт.

Ушул сыяктуу эле өсүүнүн көлөмү канчалык көбөйгөн сайын өсүүнүн убактысы ошончолук тездейт. Мындай өсүш пайыздык жана татаал пайыздык кредиттик акчаларга да мүнөздүү. Мисалы, кредитке берилген акча суммасынын көлөмүн көбөйтүү үчүн: жылдык үстөгү 3% менен кайтарып алууда 24 жыл керектелет, 6%дыкы– 12 жыл, 12%дыкы — 6 жыл. Ошентип кредиттин пайыздык чени канчалык жогору болсо, акчанын көбөйүшүнө убакыт ошончолук аз сарпталат.

Кубан Чороев

Original url : de-facto.kg

Only registered users can post comments. If you have account, please signin here.
Only registered users can post complaints. If you have account, please signin here.

No comments so far...